Loading...
U bent hier:  Home  >  Landbouw en Maatschappij  >  Artikel

Boer wil geld, geen grutto

Door   /  12 mei 2011  /  Landbouw en Maatschappij  /  22 Reacties
Trefwoorden: , ,

    Print       Email

Staatssecretaris Bleker wil boeren een grotere rol geven in natuurbeheer. Een mooie mogelijkheid tot verbreding van de bedrijfsvoering. Maar dat is nou net de reden waarom boeren nooit goede natuurbeheerders kunnen worden. Ze willen geld verdienen!

Gruttopul

Nederland is rijk aan dier- en plantensoorten die typerend zijn voor het boerenland. Althans, het boerenland van vroeger. Van voor de grote herverkaveling en eigenlijk van voor de industriële revolutie. Gronden waren arm en nat, omdat de boer het niet kon bemesten en ontwateren. Er groeiden akkeronkruiden, omdat de boer deze niet kon bestrijden. Er broedden vogels in heggen, omdat de boer geen prikkeldraad had. Kortom: de rijke natuur stond gelijk aan de armoede van de boer. De boer wilde geen natuur, maar kon er weinig tegen doen. Gelukkig was daar de vooruitgang en kon de boer beter en efficiënter produceren. Voor natuur was geen plek meer.

Boerennatuur voor het geld

Tegenwoordig worden boeren betaald om de natuur te sparen en maatregelen te nemen om die oorspronkelijke boerennatuur weer terug te krijgen. Zoals Caspar Janssen onlangs schreef in een opiniestuk De Volkskrant, doet een enkeling dat uit liefde voor natuur, maar de meerderheid is gedreven door geld. Wat Janssen ook constateert, is dat de natuurboeren niet in staat blijken de achteruitgang van de natuur op het platteland te stoppen. Agrarische natuurbeheer werkt (meestal) niet, zo blijkt steeds weer uit onderzoek. En dat terwijl boerennatuur vele malen meer aan belastinggeld kost dan bijvoorbeeld het werk van Staatsbosbeheer.

Geen extra investering

Nu is het agrarisch natuurbeheer natuurlijk nog te verbeteren. Neem het weidevogelbeheer. Dat wordt steeds beter aangepakt. Boeren worden verplicht samen te werken om de weidevogels een groot gevarieerd leefgebied te kunnen bieden, in plaats van een enkel weiland waar de kuikens geen voedsel kunnen vinden of na 15 juni alsnog worden weggemaaid.
Deze verbeteringen ten spijt, boeren worden nooit goede natuurbeheerders. Het is hen immers niet te doen om die grutto, maar om geld. Geheel legitiem, ook een boer moet brood op de plank. Maar als gemakkelijk aan de subsidievoorwaarden voldaan kan worden, doet de boer geen extra investering en gaat de aandacht naar de gewone bedrijfsvoering. Als meer ‘productie’ (grotere aantallen van de specifieke soorten waar de boer vergoeding voor krijgt) meer geld oplevert, zal een boer zijn productie proberen te maximaliseren, met alle gevolgen van dien.

Uitmoorden roofdieren

Want wat als de productie van de natuurboer bedreigd wordt? Jacht, pesticiden en herbiciden zijn de geëigende middelen van een boer om daar iets aan te doen. Dus die worden ook ingezet om het product natuur te beschermen. Die bedreiging zelf is ook natuur, maar niet de natuur waarvoor betaald wordt, dus dan is de keuze snel gemaakt. Zo is in het weidevogelrijke Friesland het uitmoorden van (roof)dieren, na fierljeppen, kaetsen en aaisykjen, verworden tot volkssport.

Natuur verloren

En levert het product natuur te weinig geld op? Dan kiest de boer voor een ander product. Zeventig procent van de boeren die afgelopen zes jaar meededen aan de subsidieregeling Programma Beheer is er weer mee gestopt. Die natuur is met belastinggeld ontwikkeld, maar gaat nu in een klap weer verloren. Omdat de boer geen zin meer heeft in de administratieve rompslomp wellicht, of gewoon omdat met een ander product toch meer valt te verdienen? Er moet immers brood op de plank. Heel legitiem. Maar de natuur heeft er niks aan.

 

 

 

Adviseur online communicatie & eindredacteur @ Communicatiebureau de Lynx

Eindredactie Vakblad Natuur Bos Landschap en adviseur online communicatie. Blogt over natuurbeheer.

22 reacties

  1. Altijd een gevoelig thema: wat levert agr. natuurbeheer op? Blog @KoenGroen vraagt om reactie: http://www.netwerkplatteland.nl/np20/grutto

  2. josien kapma zegt:

    Gelukkig weet je beter Koen.
    Laatst in de Twitterchat waren de meningen wat evenwichtiger: http://www.netwerkplatteland.nl/np20/verslag-twitterchat-agrarisch-natuurbeheer

    En dit voorbeeld werd toen ook gegeven, van het tegendeel: http://www.skalsumernatuurbeheer.nl/

  3. josien kapma zegt:

    nog een mooi voorbeeld: http://www.skriezekriteidzegea.nl/
    In hun uitgebreide plan staat waarom ‘predatiebeheer’ van vos, buizerd, gans, blauwe reiger, kraai gewenst is en ook precies hoe dat per soort uitgevoerd kan worden.

  4. Koen zegt:

    @josien
    Ik zie in het verslag van twitterchat eerlijk gezegd vooral een onderbouwing van mijn verhaal.

    De doelen van Agrarisch Natuurbeheer zijn veel minder ambitieus dan die van natuurbeheerders (wat Bleker noemt ‘meer breedtesport i.p.v. topsport’, maar m.i. kun je bij bescherming van natuur/biodiversiteit niet een paar jaar even de lat lager leggen, dan verlies je dingen die je niet meer terugkrijgt). Bovendien zijn de resultaten van agr. natuurbeheer niet zo geweldig en dat heeft er weer mee te maken dat een boer in de meeste gevallen natuur ‘erbij’ doet en verder gewoon zijn bedrijf wil runnen. Dat botst namelijk met de randvoorwaarden van veel natuurtypen (zijnde verschraling, hoger waterpeil etc. ).

    Je geeft wat voorbeelden van plekken waar boeren heel goed, en ongetwijfeld met hart en ziel, aan natuur werken. Itzegae is ook een van de voorbeeldgebieden als het gaat om gebiedsgericht weidevogelbeheer waarover ik schrijf in deze blog. Maar ook de resultaten daar zijn bv. niet voldoende om (in combinatie met andere gebieden) een gezonde populatie grutto’s in stand te houden (zie weidevogelbalans 2010). En je wilt niet weten hoeveel geld daar jaarlijks aan wordt besteed..

    Ik ben overigens helemaal voor het stimuleren en liefst concentreren van deze boeren met een hart voor natuur die echt als natuurboer verder willen gaan. En dan vooral voor die natuurtypen die heel nauw samenhangen met het agrarisch bedrijf, zoals weidevogelbeheer (in Friesland onlangs ook geopperd door adviescommissie). Natuurbeheerders en boeren kunnen hier ook goed samenwerken. Als het om weidevogels gaat denk ik namelijk niet dat de boer het beter of slechter kan dan een natuurbeheerder, het gaat er om dat je die randvoorwaarden creëert, en hoe groter een gebied is, hoe beter dat kan.

    Maar afgezien van deze gedreven natuurboeren zal het merendeel zal toch door geld gedreven zijn en zal niet zo bezig zijn met het duurzaam instandhouden van een soort of een landschapstype (zoals ik al zei, veel boeren stoppen er na een paar jaar gewoon weer mee). Dat gecombineerd met de tegenvallende resultaten, en de gebrekkige ecologische kennis van de meeste boeren (natuurbeheer is ook een vak) maakt de keuze van Bleker om geld weg te trekken bij natuurbeheerders en te zeggen dat boeren het maar moeten gaan doen (voor meer geld?!) geheel onlogisch en doet menigeen raden naar zijn motieven…..

  5. Josien Kapma zegt:

    Dank voor je reactie Koen, ik moet zeggen dat ik wel veel leer. Zo had ik me toch niet écht gerealiseerd dat natuurdoelen op geen stukken na gehaald worden bij agrarisch natuurbeheer. En dat tegen een hogere prijs… Dat stemt inderdaad tot nadenken. Je pleidooi voor ruimere gebieden, consistentie en langere tijdshorizon kan ik alleen maar ondersteunen.

    Aan de andere kant kan ik deze column van Strijker http://www.boerderij.nl/10115361/Landbouw/Verrekijker/Bedrijfsblindheid.htm goed begrijpen. Hij verwijt natuurbeschermers een soort ‘bedrijfsblindheid’ en trekt de brede steun voor natuur in twijfel.

    Op Boerderij is maar 13% van mening dat boeren niet geschikt zijn voor het beheer van natuur. http://is.gd/q1DrlT

    Boeren en natuurbeheerders begrijpen blijkbaar elkaars werk niet. Hoe kan dat verbeteren?

  6. Hendrik zegt:

    Dan zijn er verschillende definities van natuur in omloop. Wat is natuur eigenlijk? Een heldere afbakening en communicatie van term kan helpen. Goede voorlichting en wederzijdse communicatie is nodig om partijen op één lijn te krijgen. In het ideale geval volgt er samenwerking.

  7. Arjen zegt:

    Boeren zijn ‘van nature’ ondernemers en proberen (chargerend gezegd) over het algemeen inderdaad zoveel mogelijk en zo makkelijk mogelijk geld te verdienen. Is niets mis mee, maar of het altijd verantwoord is laat ik even in het midden ;-)

    Administratieve rompslomp is volgens mij al een stuk minder geworden met invoering van digitale aanvraag, maar het blijft wat ‘extra’ werk. Wat niet stopt bij het indienen van een aanvraag, maar wat simpelweg een impact heeft op de bedrijfsvoering.

    Ik ben wel benieuwd wat nu de oorzaak is van het achteruit gaan (of in ieder geval niet verbeteren) van bijvoorbeeld de weidevogelstand. Is er al een vergelijking gemaakt met een vergelijkbaar gebied waar geen natuurbeheer wordt toegepast?

    Vergoeding van andere dan reguliere bedrijfsvoering zou volgens mij moeten bestaan uit de meerkosten of juist uit de hoogte van de mindering op inkomsten. Uitbetalen aan de hand van resultaten (aantal nesten bijv) is voor een boer veel te onzeker. Inspanningsverplichting (die ook nog eens goed meetbaar is) ligt meer voor de hand.

    Door het natuurbeheer helemaal bij natuurorganisaties te leggen verwacht ik nog meer 2 tegengestelde meningen. Combineren van natuur in een commerciële bedrijfsvoering is daarom uiteindelijk zeker beter.

    Om de boeren op een meer duurzame manier mee te laten doen zijn er verschillende initiatieven die volgens mij wel goed werken. Vooral het opstarten van Agrarisch Natuurverenigingen is een goede stap. Enig zorgenpunt daarbij is dat het bestuur van zo’n vereniging natuur op minimaal dezelfde prioriteit heeft staan als economisch belang.

    Al met al een langzaam proces waar echt niet in een paar jaar verandering in komt, maar waar het besef langzaam zal groeien.

  8. Schapenheld zegt:

    Kleinschalige producenten die hun bedrijf inrichten ten dienste van ecologisch/agrarisch beheer zouden voorang moeten kunnen krijgen op het gebruik van onze oude cultuurgronden. Investeren in inheems vee. Moderne productie dieren in kwetsbare gebieden worden met enkel een economisch motief ingeschaard. Een stevige ecologische hoofdstructuur, veel kleinschalige ondernemingen en productie van goed, schoon en eerlijk product. Concentreren op gebieden met hoogste potentieel aan ecologische ontwikkeling. Meer gebruik maken van natuurlijke vooraad aan nutriënten. Belasting op belastende producent, minder belasting voor producenten met ecologisch motief. Alle natuurgebieden een skal certificering. Consument niet meer verwennen met alleen luxe producten. Inzetten op vierkants verwaarding. Minder vlees eten. GMO buiten de deur houden. Risico durven nemen. Vertrouwen op de zelfvoorzienende capaciteit van de mens. Zomaar wat bedenksels vanuit mijn herders achtergrond. Misschien soms niet reëel of mischien ‘out of the box’ gedacht.

  9. Antje Kingma zegt:

    Mijn stelling: zonder geld geen grutto, de boer wil wel.

    Ik ben boer. En ik ontvang een vergoeding voor de functieverandering & beheer van hectares van landbouw naar natuurgrond. De keuze voor natuurontwikkeling (ipv van verpachten) is een persoonlijke, de vergoeding maakt het mogelijk en dat is voor alles en iedereen winst.

    De vergoeding is een stukje van mijn boterham waardoor ik de hectares beschikbaar kan stellen aan al wat aan natuur en mensen van mijn veld passeert en verblijft. De menselijke bezoekers op mijn erf genieten, leren en kijken. De vogels, dieren, vlinders, insecten, planten en het bodemleven floreren. Landschap Overijssel, de Provincie, het waterschap etc. komen met mooie plannen voor knoflookpad en anderen aan de keukentafel, samen komen we er wel uit. Allemaal winst.

    Voor instandhouding en ontwikkeling van nauur (welke definitie je dan ook hanteert) zijn er volgens mij 2 voorwaarden:
    1. Samenwerking: niet meer ieder zijn eigen (beleids)veld met een hek erom heen, maar samen aan het werk binnen de verschillende velden. Dat is niet makkelijk, samenwerking vraagt nogal wat van de verschillende partners. Belangrijkste is begrip, geven, gunnen & een open houding. Kijk allen even in de spiegel…..en ga dan aan de slag.
    2. Zonder economie (geld) geen natuur. Dan pas kan er sprake zijn van een solide toekomstbestedige basis en winst voor allen (boer, plattelandsbelever en grutto).

    Overigens: de gewenste grutto blieft mijn natuur (nog) niet: bij de buurman is het gras groener.
    Geeft niets, er is al zoveel andere winst behaald en de goede vooruitzichten zijn de investering van mens & middelen meer dan waard.

  10. Antje Kingma zegt:

    En nog even over agrarisch natuurbeheer en natuurdoelen: natuur kun je koesteren, niet maken. Natuurdoelen en daaruit bedachte acties zijn menselijk en de natuur gedraagt zich daar niet altijd naar. Oftewel: soms vliegt de grutto het menselijk doel voorbij. Dat kun je de grutto, maar zeker ook de natuurkoesterende boer niet kwalijk nemen.

    • Josien Kapma zegt:

      Mooi beschreven antje. Klinkt pragmatisch. Natuur koesteren, maar mét vergoedingen. Samenwerking. Als grutto voorbijvliegt, niks aan te doen.

  11. wie legt iets uit over high nature value farmland #HNVfarm id discussies over #agrnatuur http://is.gd/IoX2mZ en http://is.gd/JzmkPC ?

  12. Op speciaal verzoek: meer informatie mbt High Nature Value farmland , of kortweg HNV:
    Dit is een term die in het Brusselse gebruikt wordt voor agrarische grond met hoge natuurwaarden. De term tekent het besef dat niet alleen natuurgebieden maar ook sommige landbouwgronden van belang zijn voor biodiversiteit en natuur is. Doorgaans is HNV laag intensief gras- of bouwland die het habitat vormen van bepaalde planten en of dieren. Grote arealen HNV kun je vinden in het Mediterrane gebied, maar ook in Nederland is nog wel wat HNV (denk aan bv veenweide gebieden). Via het plattelandsontwikkelingsprogamma kan budget ingezet worden om HNV te behouden. De impact van POP op biodiversiteit wordt o.a. gemeten door de verandering in areaal HNV.
    Een club die zich erg inzet voor het behoud van HNV is http://www.efncp.org (daar is ook een position paper te vinden over het toekomstig GLB)
    Binnenkort komt een Alterra rapport uit over het HNVbeleid in een paar lidstaten en de mogelijkheden voor Nederland. Hoop dat dit zo even voldoende info biedt?

  13. @GuusNet: uitleg over high nature value farmland #HNVfarm te vinden bij laatste bijdrage http://is.gd/JzmkPC ?

  14. josien kapma zegt:

    dus kort door de bocht is HNV de nieuwe naam voor agrarisch natuurbeheer? En geld voor HNV komt uit Brussel, dus áls het er komt, is het minimaal voor 7 jaar (van 2014 tot 2021) en kunnen Bleker en andere nationale politiek kan er niet al te veel invloed op uitoefenen?

  15. hmm da’s wel erg kort door de bocht. Bij HNV gaat het echt om de gebieden die hoge natuurwaarden hebben. Dus land waarop agrarisch natuurbeheer wordt toegepast is nog niet automatisch HNV en voor HNV worden nog niet altijd beheerspakketten afgesloten. De truck is om die twee juist te laten matchen, dan heb je kans met grote aaneengesloten gebieden HNV op succesvoller Agrarisch natuurbeheer. Het richten van beheerspaketten op HNV is volgens mij een uitgelezen taak voor het nationale / regionale beleid.

  16. Koen zegt:

    @ josien Nee, dat zie je verkeerd (iets té kort door de bocht ;-)). Want je hebt ook gewoon het Subsidiestelsel Natuur- en Landschapsbeheer (SNL) en daar is weinig Europees aan (afgezien van Europese toets op staatssteun dan).
    HVN als onderdeel van POP is nieuw voor mij, maar ik ga ervan uit dat het meeste wat gedaan wordt aan natuur op landbouwgronden in het kader van SNL gebeurt.

    Ben benieuwd naar het Alterra-rapport.

  17. best interessant, discussie over agr natuurbeheer http://is.gd/JzmkPC @KoenGroen Kan er nog iets mee? (mening beleid vragen, vervolgblog?)

  18. RT: @josien best interessant, discussie over agr #natuurbeheer http://is.gd/JzmkPC (1/2)

  19. Koen zegt:

    Stuk uit artikel Trouw dat aardig bevestigt wat ik in m’n blog schreef:

    Van Soest en Dijk schrijven in het themanummer ‘Land in Zicht’ van ESB (Economisch Statistische Berichten) dat boeren die zich inzetten voor natuurbeheer, zoals het later maaien om grutto’s in de broedtijd niet te storen, daarvoor een compensatie krijgen die gemiddeld een derde hoger ligt dan de werkelijk gemaakte kosten. De regeling is daardoor ‘onnodig duur’.

    Onder het huidige beleid geeft het ministerie een vaste vergoeding per hectare, en dat betekent volgens de onderzoekers dat alleen boeren zich aanmelden van wie de te maken kosten lager zijn dan de vergoeding. Anders kunnen ze beter doorgaan op de oude weg. Van Soest en Dijk stellen dus dat juist die agrarische bedrijven land voor de compensatieregeling aanbieden waarop eenvoudig natuurdoelen zijn te halen. Zo is de winst voor de boer het grootst.

  20. BoerBenno zegt:

    Het artikel mag misschien enige nuttige onderzoeksresultaten bevatten, maar de oplossing die eraan wordt gehangen speelt alleen de onderzoekers zelf in de kaart. Het gaat niets opleveren wanneer er op maatwerk wordt ingezet! Het enige gevolg is extra bureaucratie en onkosten voor onderzoeksbureaus ten koste van de boeren die het prima doen in het natuurbeheer.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *


*

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>