Wat is het platteland van de toekomst? Daarover verschillen de meningen in de twitterchat*. En dát -verschillende meningen- is precies het belangrijkste kenmerk van het platteland van de toekomst. In Nederland wordt het platteland nog meer dan nu al een mozaiek van compromissen en verschillende wensen.

Demografie

De demografische trend is verstedelijking en vergrijzing. Dat heeft voor het platteland krimp en een groter aandeel ouderen en anderszins niet-actieven tot gevolg. Dat zal een uitwerking hebben: op het platteland wil men prettig wonen en recreeren. Werkgelegenheid en economie zijn welkom vooral zolang ze ten dienste staan aan ruimte en groen, aan prettig wonen. Efficientie en productiviteit worden daaraan ondergeschikt gemaakt. Terecht of niet, maar dat wordt meer en meer iets van de stad of voor industrieterreinen gevonden. Dit levert een spanningsveld op voor produktielandbouw. Hoewel landbouw de maker van het landschap, eigenaar van de grond en een van de motoren achter de welvaart is, vinden steeds meer mensen grote schuren en stallen, ronkende tractoren en vrachtverkeer misstaan op het platteland.

Landschap

“Het NL landschap wordt u kostenloos aangeboden door diegenen die er hun dagelijks brood verdienen.” Zo zegt een akkerbouwer. Oftewel, de hoofdfunctie is productie, landschap is leuke bijkomstigheid. Daar kun je als omwonende of recreant niet teveel rechten op laten gelden. Maar het is toch logisch dat de buren er ook iets over te zeggen hebben? Het platteland meer is dan landbouw en ook meer dan landbouw-nevenactiviteit. “Mensen, als ik in een dorp met 5.000 mensen woon, hoeveel is er daarvan dan boer? Er zijn toch meer inkomstenbronnen hier?” zo tweet een dorpsbewoner. Er is ook andersoortige bedrijvigheid in het buitengebied, zoals die golfbaan, natuur, sport, … Misschien kent die bedrijvigheid wel meer winstgevende bedrijven dan de primaire landbouw. Tot nu toe mag je in het buitengebied alleen ondernemen (bv zorgboerderij of aannemersbedrijf) als er een landbouwbedrijf onder hangt, maar dat zou kunnen veranderen. En ook van de andere kant verandert landbouw: 10 procent van het areaal landbouwgrond is in gebruik van hobbyboeren. Waar de landbouw uitgaat van de stelling “zonder sterke primaire sector geen secondaire activiteiten”, lijkt de praktijk te zijn dat in getal en voor de lokale economie, de primaire sector niet langer de eerste is. De nieuwe economische dragers stellen eisen aan het landschap. Soms lijken ze zelfs de hele primaire sector van aard te willen veranderen.

Monden voeden of economie?

Een ding is duidelijk: voor behoud en beheer van mooi platteland moeten er euro’s verdiend worden. Dat kan met landbouw of met andere economische activiteiten. Op zich kunnen agrarische bedrijven en nieuwe economische dragers prima samengaan, maar de volgorde van prioriteiten is anders. Velen zien een mix voor zich tussen plattelandspijlers landbouw, recreatie, kunst, zingeving. Ruimte voor bedrijvigheid in combinatie met investering in ruimtelijke kwaliteit, en beheer van landschap. Maar bij veel boeren zit het dieper dan dat, zij vinden dat ‘goede grond’ benut moet worden. Zo komen we op de volgende vraag: moet voedselproductie efficient? Zijn we moreel verplicht om goede landbouwgronden in te zetten voor zo hoog mogelijke voedselproductie? Of is het belangrijker om er geld aan over te houden, bijvoorbeeld door minder kilos van meerwaarde producten. Of is het ook prima als je eigenlijk niets doet met die grond maar dankzij het weidse utizicht geld kunt verdienen, bijvoorbeeld met yogales? Is beheer van de resources land, water en ruimte iets wat geld moet opleveren of mag het geld kosten? De een vindt ‘zingeving’ als economische activiteit op het platteland heel legitiem. Want voedsel is er immers al genoeg, waarom zouden we het voedsel voor het buitenland moeten maken? De ander brengt daartegenin: ‘Export is niet zo belangrijk, zegt u dat ook tegen DSM of Shell? We maken met z’n allen NL een groot vakantieland, willen we dat?’

Natuur

Het oer-boergevoel komt ook weer tot uiting als het gaat over natuur. Een tweet: “Het zou verboden moeten worden dat partikulieren zomaar gronden om kunnen zetten naar natuur. Dat is onverantwoord.” Terwijl natuurbezuinigingen goede kansen bieden voor natuurboeren om beheer over te nemen. Er lijken kansen te ontstaan voor de combinatie van natuurbeheer en voedseproductie, als goed ingespeeld wordt op de band met (recreatie) ondernemers en omwonenden. Het beheren van natuur vergt wel specifieke vaardigheden en opleiding… maar dat komt goed. Als dat dan maar begint in gebieden die niet geschikt zijn als landbouwgronden…

Energie

Heeft het platteland van de toekomst nog toegang tot energie via een algemene, gecentraliseerde voorziening? Voor veehouders ligt de toekomst juist in decentrale kleine installaties op bedrijfsniveau. Dat biedt ook weer kansen tot samenwerken met de omwonenden.

“ik zou wel energie van de buurboer willen, zelfs iets dúurder. oftewel: kans op binding is er ongeacht prijs”

Helaas is de praktijk is nu nog anders: een varkenshouder geeft aan dat omgeving bezwaar maakt tegen hun ideeen voor windenergie en zonne-energie

Electrisch fietsen en electrisch autorijden biedt een kans voor meer pleisterplaatsen met oplaadpunt.

In het kort

De toekomst van landbouw gaat over het sluiten van kringlopen, mineraal en energetisch. Dat geldt ook voor ‘grote landbouw’, al gaat dat over de grenzen van ons kleine Nederland heen.

Daarnaast is een duidelijke trend dat de binding tussen stad en nabij-platteland weer in de mode raakt. Een binding aangaan met de omgeving biedt ondernemers kansen, zowel voor lokaal voedsel als recreatie en wellicht in de toekomst ook energie. Bij bepaalde groepen beleven ‘waarden’ een opleving terwijl consumentisme uit raakt. Door meer binding met de herkomst van voedsel moet kennis ontstaan over reele prijzen. Dat biedt ruimte voor nieuwe originele samenwerkingen, bijvoorbeeld diensten ruilen of burgers die investeren tegen betere voorwaarden dan de bank. Minder overheid, meer ondernemerschap maar wel met oog en geld voor omgevingskwaliteit. Een gemene deler: “regel het onderling”; gebiedsspecifieke oplossingen waarbij je samenwerkt. “Recessie” is in sommige opzichten een zegen: veel meer nadenken over wat wij zelf willen. En gewoon gaan doen. Dat is lastig met de regels en procedures die vaak lange jaren duren voordat iets mag. Beleid laat meer en meer de mogelijkheid voor dergelijke collectieven.

Meer informatie

Wie meer wil horen of van gedachten wil wisselen over het Platteland van de Toekomst is welkom op de conferentie over dit onderwerp op 24 en 25 november in Drente.

*Iedere zondagavond om 21 uur wordt er getwitterd over een vooraf afgesproken onderwerp. Door te zoeken op de tag #guusnet kan de stroom gevolgde worden. Het verslag verschijnt op deze site.

• lijst met alle tweets (pdf)
• site van de Conferentie over Platteland van de Toekomst op 24 en 25 november.
• eerdere twitterchats

Be Sociable, Share!

• 

Categorie: landbouw-maatschappij, np20 l Tags: plattelandsontwikkeling, t, twitterchat l Comments RSS Feed »