Samenwerken aan een kas die steeds groener teelt
Vijf producentenorganisaties testen met telers, leveranciers en onderzoekers hoe vruchtgroenten met steeds minder chemische gewasbescherming kunnen worden geteeld.
Acht Nederlandse projecten zijn voorgedragen voor de Agricultural and Rural Inspiration Awards 2026 (ARIA), de Europese inspiratieprijzen voor landbouw en platteland. Met ARIA zet het EU CAP Network projecten in de schijnwerpers die met steun vanuit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid laten zien hoe vernieuwing, duurzaamheid en maatschappelijke waarde in de praktijk vorm krijgen. In deze interviewreeks maken we kennis met de mensen en ideeën achter de Nederlandse voordrachten. Eind oktober wordt bekend of en zo ja welke Nederlandse projecten doorgaan naar de Europese finale.
Een van de voordrachten is 100% Groen Geteeld. In praktijkpilots met tomaat, paprika, aubergine en komkommer onderzoeken vijf producentenorganisaties hoe een weerbaar teeltsysteem eruitziet. Daarin krijgen groene, biologische en technologische oplossingen voorrang boven chemische bestrijdingsmiddelen. Ton van Dalen, bestuurslid van de Federatie Vruchtgroenteorganisaties (FVO), vertelt waarom juist de onderlinge samenwerking en het praktijkonderzoek het verschil maken.
Niet wachten tot de middelen verdwijnen
De aanleiding voor het project ontstond al enkele jaren geleden, vertelt Ton: “de maatschappelijke druk op chemische gewasbescherming nam toe en het werd duidelijk dat steeds meer middelen zouden verdwijnen. Dan wil je niet wachten tot je nog maar één middel over hebt tegen bijvoorbeeld luis. Als dat middel vervolgens minder werkt of resistentie ontstaat, ben je verder van huis." In 2024 startten Harvest House, Growers United, Oxin Growers, The Greenery en Royal ZON daarom gezamenlijk met 100% Groen Geteeld: gericht op oplossingen die in de praktijk werken.
Groen telen is een heel teeltsysteem
100% groen betekent volgens Van Dalen niet simpelweg een chemisch middel vervangen door een biologisch alternatief. In de zeven pilots wordt gewerkt met vaste teeltprotocollen, vroegtijdige opsporing (die het project scouting noemt) en een escalatieladder die beschrijft welke stap een teler zet wanneer een plaag ontstaat. Biologische bestrijders spelen een belangrijke rol, maar ook plantweerbaarheid, substraat, water, klimaatregeling en energie hangen nauw met elkaar samen. "Een kas is een eigen ecosysteem. Je probeert dat systeem in balans te houden. Als een plaag uit de hand loopt moet een teler uiteindelijk kunnen ingrijpen, maar liever voorkom je dat moment." Dat sluit nauw aan bij de oorspronkelijke projectopzet: een weerbare plant in een weerbare omgeving, met behoud van opbrengst en productkwaliteit.
Van gouden driehoek naar Dutch Diamond
Dat vijf producentenorganisaties samen optrekken, vind Ton minder uitzonderlijk dan het misschien klinkt. "De tuinbouw heeft altijd laten zien dat samenwerken op niet-concurrentiële onderwerpen versnelling geeft." De bekende samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en onderzoek werd lang de gouden driehoek genoemd. Inmiddels is het netwerk breder: telers, coöperaties, leveranciers, adviseurs, onderzoekers en overheid werken rond dezelfde vraagstukken samen. "Tegenwoordig noemen we dat de Dutch Diamond. Juist door die verbinding kun je sneller kennis ontwikkelen en delen."
Zeven pilots, snel leren
De kracht van 100% Groen Geteeld zit volgens hem in het werken op praktijkschaal. Zeven telers hebben een deel van hun kas beschikbaar gesteld voor onderzoek. Rond iedere pilot zit een expertteam met telers, leveranciers en adviseurs. Alles wordt geregistreerd, zodat per seizoen zichtbaar wordt wat werkt en waar de zwakke plekken zitten. Die kennis wordt vervolgens gedeeld tijdens gewasdagen, bijeenkomsten en via vakmedia en sociale media. Ook internationaal worden ervaringen gepresenteerd. "Als iets in een echte kas werkt, nemen collega-telers het veel sneller over dan wanneer het alleen uit fundamenteel onderzoek komt."
Veel minder werkzame stof, maar nog niet klaar
De pilots laten volgens Ton zien dat er veel mogelijk is: “In het eerste jaar lag het gebruik van werkzame stof ongeveer 70 procent onder de geldende norm, in het tweede jaar 64 procent en in het derde jaar verwacht het project rond 91 procent uit te komen. Elk jaar is anders, dus die percentages moet je ook in die context zien. Maar ze laten wel zien hoeveel ruimte er is." Tegelijk blijven er hardnekkige problemen. Vooral luis, wantsen en de schimmel Mycosphaerella in komkommer vragen nog om nieuwe oplossingen. Voor deze drie knelpunten zijn aparte taskforces ingericht.
Techniek helpt eerder zien en preciezer ingrijpen
Naast biologische oplossingen wordt ook technologie steeds belangrijker. Zo zijn er robots die 's nachts met UV-straling door komkommerkassen rijden om meeldauw aan te pakken. Andere scoutrobots leggen planten continu vast met camera's. Die techniek is volgens Van Dalen nog niet betrouwbaar genoeg om de menselijke scout volledig te vervangen, maar komt dichterbij. Ook zijn sensoren ontwikkeld vroegtijdig geurstoffen herkennen en daarmee luizen opsporen. "Hoe eerder je ziet dat er iets ontstaat, hoe kleiner de ingreep die nodig is."
Zelf regie nemen
Wat kunnen andere sectoren leren van deze aanpak? Voor Ton begint het bij eigenaarschap. "Wij hebben als telers en producentenorganisaties zelf de regie genomen op een lastig dossier. Als je die stap zet, zie je dat leveranciers, onderzoekers en overheid mee gaan bewegen." De intensieve pilotfase zal niet in deze vorm blijven bestaan, maar de nu opgebouwde samenwerking kan ook in een afgeslankte vorm bestaan. Het doel is om de kennis te vertalen naar teeltstrategieën die op veel grotere schaal gebruikt kunnen worden. "Of we ooit letterlijk op 100 procent groen uitkomen, weten we niet. Maar we zien wel dat we heel ver kunnen komen als we het systeem als geheel bekijken en blijven samenwerken."
Meer over het project
Project: 100% Groen Geteeld / 100% Green Grown
ARIA-categorie: Environmental protection
Gesprek met: Ton van Dalen, bestuurslid Federatie Vruchtgroenteorganisaties (FVO)
Projectperiode: gestart in 2024, doorlopend in 2026
Over de voordracht: Een van de acht Nederlandse voordrachten voor ARIA 2026; eind oktober wordt bekend welke projecten op de Europese shortlist staan.