Buurderij van Dam: een boerenerf waar iedereen mee kan doen

"Ik wilde meer met de boerderij"

Christel groeide op op het melkveebedrijf van haar ouders. Dat bedrijf kwam weer van haar opa. Dat ze iets met de boerderij wilde, wist ze al lang. Alleen een traditioneel melkveebedrijf paste niet helemaal bij haar:

‘Ik hou heel erg van dieren en van buiten zijn, maar ik wil ook heel graag met mensen bezig zijn. Een melkveebedrijf alleen vond ik voor mezelf iets te eenzaam. Ik zie ons erf als een hele mooie plek om te delen met de buurt en met iedereen die daar gebruik van wil maken.’

Ze volgde de opleiding Culturele Maatschappelijke Vorming en begon ruim voordat de plannen concreet werden rond te kijken: bij bewonersinitiatieven, welzijnsorganisaties en andere boerderijen. Ze onderzocht wat er in de omgeving nodig was en wat bij haarzelf paste. Christel: "Zes jaar geleden begon de dagbesteding op de boerderij, aanvankelijk kleinschalig. Met drie mensen, drie dagen per week. Een zorgboerderij is heel mooi, maar dan komen mensen, ze werken mee en gaan aan het eind van de dag weer naar huis. Ik dacht: op deze plek kan veel meer. Ik wilde het breder maken, zodat je echt een inclusieve ontmoetingsplek krijgt."

Van zorgboerderij naar buurderij

Die bredere gedachte werd de Buurderij: een plek waar dagbesteding, kinderboerderij, voedselbos, moestuin, natuurspeeltuin, houtwerkplaats, fietsenwerkplaats en sociale activiteiten naast elkaar bestaan. Bezoekers kunnen dieren bekijken, fruit plukken of het nog jonge voedselbos mee onderhouden. Kinderen worden vies in de natuurspeeltuin en leren over de dieren en het boerderijleven. In de fietsenwerkplaats knappen vrijwilligers en mensen van de dagbesteding fietsen op voor mensen die bijvoorbeeld bij de voedselbank komen. En dan worden er nog fietslessen gegeven, egelhuisjes en vilt gemaakt en vindt er boerderij educatie plaats. Te veel om op te noemen. Christel: "Het is een inclusieve ontmoetingsplek waarbij iedereen welkom is."

De landbouw is daarbij niet naar de achtergrond verdwenen. Er zijn nog steeds koeien op het bedrijf, geen melkvee meer, maar Brandrode runderen, en voor Christel is dat wezenlijk. "Ik had geen zorgboerderij willen zijn zonder koeien of zonder enige vorm van voedselproductie. In mijn hoofd is een boerderij ook een plek die bezig is met eten. Misschien doen wij dat kleinschaliger, maar dat hoort er voor mij echt bij. Juist de combinatie maakt dat verschillende mensen elkaar tegenkomen. Iemand uit de dagbesteding kan een bezoeker uitleggen wat een tochtige koe is, een schoolklas leert waar voedsel vandaan komt en een buurtbewoner koopt een potje jam dat op de boerderij is gemaakt."

"We noemen cliënten medewerkers"

Voor Christel zit de waarde van de plek voor een belangrijk deel in wat er tussen de mensen gebeurt. Dat probeert ze ook letterlijk zichtbaar te maken: "Wij hebben allemaal hetzelfde Buurderij-shirt aan: de begeleiders, vrijwilligers, de mensen van de dagbesteding en ikzelf. Bij dagbesteding wordt vaak gesproken over cliënten, bij ons zijn ook zij medewerkers. We zijn gelijkwaardig. Wat ik heel mooi vind, is dat sommigen dat shirt zelfs in hun vrije tijd dragen. Daar ben ik best trots op, want dat betekent dat ze trots zijn dat ze hier werken en echt onderdeel zijn van het team."

Die gelijkwaardigheid werkt ook door in de activiteiten. Bij een paasactiviteit voor de buurt haalt de één de spullen, maakt een ander de flyer en vult weer iemand anders de zakjes. Wie kan en wil, draagt bij. Tegelijkertijd blijft de zorg leidend. Drukke activiteiten worden bijvoorbeeld in het weekend gepland, zodat deelnemers die gevoelig zijn voor prikkels daar doordeweeks geen last van hebben. Christel: "Er is hier geen werkdruk. Ik maak wel een planning, maar die loopt altijd anders en dat maakt eigenlijk niet uit, als de dieren maar goed verzorgd worden. Bezoekers merken dat ook. Er ontstaat daardoor een hele ongedwongen sfeer. Iedereen mag er zijn."

Klein beginnen en steeds verder verbinden

De Buurderij is niet in één keer als compleet concept neergezet. Christel begon met de zorg en bouwde haar netwerk stap voor stap uit. Ze zocht samenwerking met zorgorganisaties, welzijnswerk, scholen, natuur- en milieueducatie en lokale ondernemers. Sommige samenwerkingen ontstonden omdat zij zelf aan de bel trok; andere kwamen vanzelf op haar pad. "Ik roep eigenlijk vaak: ik wil graag samenwerken! Ook als ik nog niet weet of er meteen iets uitkomt. Als je elkaar eenmaal weet te vinden, gaat het op een gegeven moment vanzelf. Een activiteit samen organiseren is ook veel beter te doen dan wanneer ik alles alleen zou moeten doen."

Een high tea wordt bijvoorbeeld samen met een lokale horecaondernemer georganiseerd: ieder maakt een deel van de hapjes, de ondernemer en de Buurderij delen allebei de activiteit via hun netwerk, en deelnemers helpen met de voorbereiding. Die manier van werken houdt het uitvoerbaar en zorgt er tegelijk voor dat activiteiten van meer mensen worden.

Een erf dat ook anderen op ideeën brengt

De kennisdeling rond de Buurderij is vooral praktisch en persoonlijk. Christel ging zelf in de beginfase bij veel andere boerderijen kijken en stelt haar erf nu op dezelfde manier open voor anderen. Mensen die een zorgboerderij, voedselbos of andere verbreding overwegen, nemen contact op of komen langs. "Ik denk dat ik wel tien keer per jaar mensen spreek die iets soortgelijks willen opzetten. Soms krijg ik een mailtje, soms raak je ergens bij een boerenwinkel in gesprek. Als het meer tijd kost, spreek ik af dat ze op een rustig moment komen. Maar in principe: als iemand een vraag heeft, is die welkom."

Laten zien wat een boerderij óók kan zijn

Christel wil met de Buurderij niet voorschrijven hoe landbouw eruit moet zien. Integendeel. Ze vindt het belangrijk dat bezoekers begrijpen dat iedere boerderij anders is en dat keuzes passen bij het bedrijf, de ondernemer en de omgeving. "Als ik mensen het voedselbos laat zien, zeg ik er ook bij: dit is geen alternatief voor de hele landbouw. Wij kunnen dit doen omdat het bij ons bedrijf past, omdat het leuk is voor de dagbesteding en omdat we er ondersteuning voor hebben gehad. Ik wil gewoon uitleg geven, zodat mensen zelf een beter beeld krijgen."

Dat geldt ook voor de landbouw zelf. Schoolkinderen die op bezoek komen, krijgen te horen hoe het bedrijf werkt en waar voedsel vandaan komt. Sommigen herinneren zich dat jaren later nog.

"Ik hoop vooral dat mensen de natuur en boerderijen meer gaan waarderen. Als kinderen hier op een positieve manier kennismaken met een boerderij, blijft dat soms hun hele leven hangen. Dan krijgen ze niet alleen een beeld uit de media, maar ook een beeld van wat ze zelf hebben gezien."

"Jij ziet het voor je"

Terugkijkend was het niet vanzelfsprekend dat de Buurderij zou worden wat zij nu is. Toen Christel haar plannen begon te vertellen, waren er genoeg mensen die zich afvroegen waarom ze niet gewoon voor een veilige baan koos. Eén opmerking is haar altijd bijgebleven: "Iemand zei tegen mij: jij ziet het voor je. Jij ziet hoe die mensen over je terrein heen lopen. Dus het gaat je wel lukken. Dat ben ik nooit vergeten."

Inmiddels is de werkelijkheid volgens Christel zelfs mooier geworden dan het beeld waarmee ze ooit begon.

"Je moet natuurlijk wel realistisch zijn. Maar als je echt een idee hebt en je kunt het voor je zien, dan geeft dat overtuiging. Het is nu eigenlijk beter geworden dan ik ooit had durven dromen."

Meer over het project

Project: Buurderij van Dam – The Neighbourhood Farm Connecting Generations in rural Wilnis
ARIA-categorie: Socio-economic fabric of rural areas
Website: www.buurderijvandam.nl 
Over de voordracht: Buurderij van Dam is een van de acht Nederlandse projecten die voor ARIA 2026 zijn voorgedragen. Eind oktober wordt bekend welke projecten op de Europese shortlist staan.