Plattelandsgebieden in Europa werken met LEADER aan sociale weerbaarheid

Het gaat hierbij om de weerbaarheid om verschillende soorten crises op te vangen: acute crises zoals overstromingen en bosbranden, een pandemie of gevolgen van oorlog elders. Maar ook minder acute crises hebben invloed op een lokale gemeenschap, zoals een economische crisis, desinformatie, ondermijning, voedselzekerheid. In de workshop kwamen voorbeelden aan de orde van de rol die LAG’s kunnen hebben in zowel het voorbereiden als het reageren op een crisis en hoe ze eigen en andere middelen daarvoor in kunnen zetten.

Iwona Lisztwan van DG Agri gaf aan dat de EU in de Rural Vision 2040 heeft aangegeven in te zetten op sterke, verbonden, weerbare en welvarende plattelandsgebieden en -gemeenschappen. De EU ziet daarin een belangrijke rol voor het (publiek-private) LEADER-netwerk met meer dan 120.000 LAG-leden in heel Europa. Een van de meerwaarden van de LEADER-methode is het vergroten van het sociaal kapitaal oftewel het versterken van netwerken, het vergroten van kennis en kunde, gedeelde waarden en onderling vertrouwen.

Professor Elena Pisani van de universiteit van Padua doet onderzoek naar hoe LEADER bijdraagt aan sociaal kapitaal. In de workshop gaf zij aan dat dit sociaal kapitaal een belangrijke rol kan spelen in geval van een crisis. Bij weerbaarheid gaat het om vier fasen: voorbereiding, reactie op de crisis, herstellen en aanpassen. Met elke fase word je als gemeenschap meer weerbaar. In elke fase is er juist behoefte aan intermediaire actoren die connecties hebben met zowel de instituties als de gemeenschap. Als publiek-private groep kan de LAG zo’n intermediaire rol vervullen.

Er kwamen verschillende voorbeelden naar voren van hoe LAG’s in Europa die rol vervullen: soms door projecten van organisaties in het gebied te steunen maar ook door als LAG zelf projecten te doen of door partijen bij elkaar te brengen of het delen van informatie te stimuleren. De aard van de crises waar LAG’s zich op richten, verschilt wel in Europa. In het oosten van de EU zijn LAG’s bijvoorbeeld actief in grensoverschrijdende coördinatie van gezondheidszorg maar ook van publieke veiligheid in geval van (dreiging van) oorlog. In Letland heeft de LAG veel geïnvesteerd in het vertrouwen van de samenleving, onder andere door bereikbaar te zijn en te zorgen dat overheden tijdig en juiste informatie geven. Ook steunen LAG’s in het oosten van Europa projecten die bijdragen aan weerbaarheid zoals door het leren van basisvaardigheden als vuur maken en navigeren aan jongeren. Maar ook projecten die voorzien in thuisbatterijen of het opleiden van reddingshonden.

In het midden en zuiden van Europa werken LAG’s meer aan weerbaarheid tegen vervuiling, bosbranden, hitte en overstromingen. In het westen van Europa steunen veel LAG’s projecten rond lokaal voedsel en korte ketens, iets wat in een crisis kan zorgen voor meer voedselzekerheid.

In heel Europa speelt het omgaan met immigratie en het opbouwen van weerbaarheid tegen desinformatie, zowel op (inter)nationale onderwerpen als op regionale onderwerpen. In de workshop vertelde Paolo Cesarini van de European Digital Media Observatory (EDMO) daarom meer over wat desinformatie is, hoe je het kunt herkennen, wat erachter kan zitten en hoe je er het beste mee om kunt gaan in je gebied.

In de middag waren er excursies naar Litouwse LEADER-gebieden: een grenst aan Rusland en een bij de Suwałki corridor, de enige weg die de Baltische staten met de rest van Europa verbindt. In beide gebieden lieten LAG-leden projecten zien waarmee ze de lokale gemeenschap versterken. Indrukwekkend was een concert van het dorpsorkest van het dorp Kybartai, aan de grens met Rusland. Het orkest bestaat al meer dan 60 jaar en heeft alle veranderingen en crises in die periode doorstaan. Een mooi voorbeeld van culturele weerbaarheid!

De workshop werd de tweede dag afgesloten met oefeningen waarin groepen elk met een andere concrete casus gingen kijken hoe je als LAG kunt handelen in geval van zo’n crisis en wat dan wel of niet werkt. Zo kan een LAG een rol spelen in het bereiken van mensen, het bespreekbaar maken van zorgen, het werven van vrijwilligers en het ervoor zorgen dat (betrouwbare) informatie wordt gedeeld. Maar de LAG kan ook een rol spelen in hoe het gebied zich na een crisis aanpast zodat je een volgende crisis beter aan kunt, bijvoorbeeld door de ontwikkelingsstrategie daarop aan te passen en projecten te steunen die daaraan bijdragen. Heel interessante oefening om te ontdekken hoe de LAG zijn intermediaire rol en netwerk kan inzetten voor de weerbaarheid van een plattelandsgemeenschap.