‘Nieuwe problemen vragen om nieuwe oplossingen.’ Voor Gillis Klompe, akkerbouwer in Zeeland, is dit geen losse uitspraak, maar de rode draad in hoe hij naar zijn bedrijf en de toekomst van de landbouw kijkt. Op de Werkplaats in Zeeland op 20 en 21 mei verzorgt Gillis een Werkbank over toekomstbestendig bodembeheer. Op de tweede dag is de maatschap Klompe/Van der Linde te bezoeken, ze werken er aan regeneratieve landbouw.
Het kantelpunt: 2018
Voor Gillis zelf was 2018 een kantelpunt. Het extreem droge jaar. ‘Tot die tijd kon je nog denken: die klimaatverandering, dat zal wel. Maar toen niet meer.’ In een gebied zonder zoet water zag hij de opbrengsten teruglopen en de onzekerheid toenemen. Tegelijkertijd ging de bodemkwaliteit langzaam maar zeker achteruit en werd de gereedschapskist met gewasbeschermingsmiddelen steeds leger.
Daar moest iets mee. Maar niet door één probleem op te lossen. ‘Als je alleen het grootste probleem oplost, heb je op de lange termijn weer een groter probleem.’ Dus ging hij op zoek naar een andere manier van werken. Regeneratieve landbouw bleek het beste te passen bij die zoektocht. Niet als pasklaar antwoord, maar als richting.
Met de biologie vol aan het werk
‘Wij werken aan alle opgaven tegelijk. Maar waar we precies uitkomen, dat weten we nog niet. Het doel is helder: met minder input en meer gebruik van natuurlijke processen toewerken naar een stabielere productie. Minder afhankelijk van het weer van dat jaar, van droog of nat.’ Dat vraagt een andere manier van denken. ‘Als boeren zijn we gewend om receptmatig te werken: dit is het probleem, dit is de oplossing. Regeneratieve landbouw is conceptmatig.’ Hij werkt met principes: zoveel mogelijk levende wortels, gewasdiversiteit, minder chemie en het stimuleren van bodemleven. ‘Als je de biologie laat werken, trekken de andere eigenschappen vanzelf mee.’
Soms moet je even wachten voordat je kunt zaaien
Op het land betekent dat andere keuzes. Zijn akkers blijven in de winter groen. In het voorjaar wordt dat gewas niet simpelweg ondergewerkt, maar gefermenteerd. ‘De natuur verteert in het najaar. Wij doen dat nu in het voorjaar, met melkzuurbacteriën.’
Het vraagt dat we experimenteren. En geduld hebben. Je moet soms even wachten voordat je kunt zaaien. Dat is niet altijd makkelijk.
Het is geen rechte lijn. Het ene pijnpunt is makkelijker te repareren dan het andere. En ondertussen spelen markt en beleid gewoon door. ‘We willen van alles met KPI’s en regels, maar het verdienmodel blijft hetzelfde.’ Volgens hem vraagt de omslag ook iets van de samenleving. ‘Als wij beter voor de bodem en de omgeving zorgen, dan hoort daar ook een andere waardering bij.’
De andere kijk van de volgende generatie
Wat opvalt in zijn verhaal is dat het niet alleen een technische zoektocht is, maar ook een persoonlijke. ‘Ik dacht hier vroeger niet zo over na,’ zegt hij. ‘Maar mijn kinderen vinden het vanzelfsprekend dat we hier iets mee doen.’ Waar hij zelf nog afweegt en nuanceert, denken zij direct in oplossingen. ‘Dan zeggen ze: dat kunnen we toch ook zó doen?’ Die blik helpt hem om door te gaan. Want makkelijk is het niet. Er is meer aandacht voor deze manier van werken. Maar de weerstand is er ook nog steeds. ‘Zorg nou dat er nog chemie is, want dat werkte vroeger ook.’ Tegelijkertijd zijn de omstandigheden veranderd en vraagt dat om andere antwoorden.
Richting 2050 verwacht hij dat het aantal boeren afneemt en dat de druk op het systeem verder toeneemt. Tegelijkertijd ziet hij ook kansen. ‘De eerste signalen in het onderzoek naar het bodemleven en het effect op de kwaliteit en voedzaamheid van gewassen zijn voorzichtig positief. Maar het verhaal is nooit compleet. Het blijft zoeken. Juist daarom heb je nieuwe oplossingen nodig. En de ruimte om die te verkennen.’
Beter begrijpen wat de ander doet
Waarom zouden boeren naar de Werkplaats komen? Voor Gillis zit het antwoord niet in één oplossing, maar juist in het gesprek. ‘Het is altijd goed om een brede kijk te hebben. Nieuwe indrukken opdoen, methoden zien, elkaar ontmoeten.’ En misschien nog wel belangrijker: elkaar beter begrijpen. ‘Je hoeft er niet eens zelf mee aan de slag. Maar je begrijpt wel beter wat de ander doet.’
Meld je aan voor de Werkplaats en bezoek de tweede dag de maatschap Klompe/Van der Linde op Schouwen-Duiveland (excursie 5). Aanmelden kan nog steeds!